पलोमा

पलोमा

जागतिकीकरणाच्या या सुवर्णयुगात अन् वसुधैव कुटुंबकमचा संदेश देणाऱ्या भूमीत जन्माला आलेली तू एका वैश्विक समुदायाचा आपण भाग आहोत याची सदैव जाणीव ठेव.

हा काळ कुठल्याही जात, धर्म, प्रांत याच्या पल्याड जाऊन अखंड मानवजातीच्या दृष्टिकोनातून विचार करणाऱ्यांचा काळ आहे.

तुमचे विचार वैश्विक, तुमची स्वप्ने वैश्विक, तुमच्या कर्तृत्वाच्या संधी वैश्विक, तुमच्या स्पर्धा वैश्विक आणि तुम्हापुढील संकटेही वैश्विकच. या साऱ्या मंथनाचा उद्देश मात्र एकच आणि तो म्हणजे वैश्विक शांततेची स्थापना.

अशा या विश्वशांतीच्या महोत्सवात आमच्याकडून पाठविण्यात येणारी एक शांतिदूत म्हणून तुझं नाव पलोमा, वैश्विक शांतता प्रस्थापित करणारी स्त्री.

वडापाव

आभाळ काळ्याकुट्ट ढगांनी गच्च भरलेले असते.
ढगांचा गडगडाट अवघा आसमंत दणाणून सोडत असतो.
डोळ्यांची पापणी लवते न लवते तोच एखादी विजेची रेघ कर्णकर्कश्श आवाज करत आकाश दुभंगून जाते.

टपटप करत एकेक थेंब जमिनीवर पडू लागतो. मृद्गंधाचा दरवळ मन प्रसन्न करतो.

अस्ताला जाणारा सूर्य त्या काळ्या नभांच्या पडद्याआडूनच जगाचा निरोप घेतो.

बोरकरांचे स्मरण करीत 'सरीवर सरी' येतात अन बघता बघता 'कोसळती धारा' होतात.

चिंब भिजलेले तन आणि मन.

अशा मोहक क्षणी प्रेयसी, पत्नी, सखी याच्या पल्याड जाऊन मनाला ज्या एकाच गोष्टीची आस लागलेली असते त्याला 'वडापाव' असे म्हणतात.

अभिनव शाळेस पत्र

माननीय प्राचार्या,
अभिनव विद्यालय.

आज माझ्या आईच्या (सौ.प्रतिमा काकडे) सेवानिवृत्तीदिनी माझ्या काही भावना व्यक्त करण्याचा एक प्रयत्न म्हणून हे पत्र.

खरंतर आई अन मुलाचं नातं इतकं अनौपचारिक असतं की त्यातल्या एकाने दुसऱ्याबद्दल औपचारिक काही बोलणं तसं अवघडच असतं आणि ते कृत्रीम भासण्याचीच शक्यता असते. आज मला विलक्षण आनंद होतोय की या आईचा मी मुलगा आहे आणि तितकाच आनंद मला याचा देखील होतोय की प्रतिमा टिचरचा मी पाहिला विद्यार्थी आहे.

मला असं वाटतं की जितके नशीबवान आम्ही आहोत, मी आणि सनत, की आम्हाला एक हाडाची मास्तरीण आई म्हणून लाभली, तितकीच नशीबवान ही मुलं आहेत की त्यांना एक उत्तम आई मास्तरीण म्हणून लाभली आणि हा वसा तिला आमच्या आजोबाकडून, तिच्या वडिलांकडून, लाभलेला आहे.

मला प्रामाणिकपणे असं वाटतं की शिक्षक - विद्यार्थ्यांचं नातं हे केवळ शिकणारा आणि शिकवणारा असं मुळीच नसतं. शिक्षण हे, ज्ञानेश्वरांनी म्हटल्याप्रमाणे ये हृदयीचे ते हृदयी घातले, असंच असावं लागतं. जेव्हा हृदयाचा हृदयाशी धागा जुळतो तेव्हाच तिथे उत्तम विचारांची देवाण घेवाण होण्याची आणि ते विचार मनात रुजून त्यातून संस्कार होण्याची शक्यता निर्माण होते. तसे वातावरण तयार करणे ही शिक्षकांची जबाबदारी असते.

मला असं वाटतं की अभिनवच्या सहवासात आई हे वातावरण  या मुलांकरिता तयार करू शकली त्यामुळेच तिच्याशी या मुलांचं चांगलं नातं जुळलं.

बालवाडीतून पहिलीत येणारं मूल हे शिक्षिकेत आपल्या आईला शोधत असतं, त्यासाठी तो comfort zone असतो. कदाचित अशीच आई काही मुलांना माझ्या आईत भेटलेली असेल.

मुळात प्रेमळ स्वभाव, जोडीला शिकवण्याकरिता घेतलेली मेहेनत, पाठ्यपुस्तकाच्या बाहेर जाऊन मुलांना काहीतरी द्यायची असलेली धडपड या सगळ्याचा परिपाक म्हणजे तिला मिळालेलं विद्यार्थ्यांचं,पालकांचं आणि आपणासर्वांचं प्रेम, असं मला वाटतं.

अभिनवने आईला तिच्यातील उपजत गोष्टींना पैलू पाडायची संधी दिली. अनेक प्रयोग करायला, उपक्रम करायला वाव दिला. चाळीशी पंचेचाळिशी नंतर एखाद्या Professional संस्थेत नोकरी सुरू करून तिथे स्थिरावणे हे निश्चितच challenging होते, पण आई अनेक गोष्टी शिकत गेली आणि स्वतःला घडवत गेली.

आईला ही संधी दिल्याबद्दल अभिनवचे मनःपूर्वक आभार. अभिनवच्या माध्यमातून आईला आणि पर्यायाने आम्हाला विविध क्षेत्रातील अनेक माणसांचा जो खजिना मिळाला आहे ती शिदोरी आयुष्यभर आम्ही अभिमानाने जपून ठेवू.

आदर्शच्या सर्व सदस्यांना, अभिनवच्या सर्व शिक्षकांना आणि सर्व विद्यार्थ्यांना उज्ज्वल भविष्याकरिता हार्दिक शुभेच्छा.

कळावे,
हिमांशु काकडे, पुणे.
२८-०४-२०१८

माझा म्हातारा

आयुष्याच्या सुरुवातीपासून मला लाभलेला विद्येचा वटवृक्ष, माझे आजोबा.
२८-२९ वर्ष मला लाभलेलं संपन्न आजोळ. संस्कार आणि वात्सल्यानं ओतप्रोत भरलेलं. असंख्य अविस्मरणीय आठवणींचे हे वैभव मागे ठेवून माझा म्हातारा आता परलोकी मार्गस्थ झालाय.

काय काय मागे ठेवून गेला...
अर्थपूर्ण जगण्याचा ध्यास मागे ठेऊन गेला.
अखंड ज्ञानसाधनेची अभ्यासू वृत्ती ठेऊन गेला.
यशापयशाची तमा न बाळगता एखाद्या ध्येयामागे सर्वस्व झोकून द्यायला लावणारी दुर्दम्य इच्छाशक्ती देऊन गेला.
स्थल-कालानुरूप स्वतःला अद्ययावत ठेवण्याची सवय लावून गेला.
भंकस अंधश्रद्धा अन् भाकड रूढींना छेद देणारा वैज्ञानिक दृष्टिकोन देऊन गेला.
अक्षरओळखीपासून सुरुवात करून वाङ्गमयाचा व्यासंग देऊन साहित्याचे भांडार ठेऊन गेला.
शिक्षणाचे महत्व अन शिक्षकांप्रती कृतज्ञता शिकवून गेला.

माणसं निघून जातात आठवणी ठेऊन, असं आपण म्हणतो, पण मुळात आठवणी निर्माण करणारा सहवास आपण त्यांना द्यायला हवा.
माझ्या आईचा हा द्रष्टेपणा की माझ्या आजोबांचा सहवास तिने मला दिला. कारण सहवासातूनच संस्कार होत असतात. 

थोडे Analytical Thinking

व्यक्तिमत्वाच्या Fact Table ला आवडी-निवडींच्या अनेक Dimensions असाव्यात. वाचन-लेखन, खेळ, संगीत, प्रवास, जोडलेली माणसे त्यांचे आलेले चांगले-वाईट अनुभव, सुख-दुःख, यश-अपयश अशा असंख्य अनुभवांनी, भावनांनी समृद्ध असे जीवनाचे मग एक Data Warehouse तयार होईल. अर्थातच ते De-Normalised असेल. त्यात अनेक गोष्टींच्या पुनरावृत्तीचा Redaundant Data असेलच. पण भूतकाळात डोकावताना हाच सगळा Data Mine करून आपण आपल्या जगण्यातील Patterns समजून घेऊ शकू.
त्याचे एखाद - दूसरे Algorithm कुठेतरी नोंदवून ठेऊ शकू. हे Algorithm म्हणजेच, आपली जीवनशैली. यात आपण काय शिकलो, काय उणीवा राहिल्या, कुठल्या परिस्थितीत आपण कसे वागलो यावर आत्मपरिक्षण करून भविष्यात आपण काय करायला हवे याचा Predictive Analytics report पण आपण करू शकतो. आयुष्याच्या उत्तरार्धात अनुभवांनी संपन्न असे हे Data Warehouse आपण जगलेल्या जीवनाचा आत्मवृत्तरुपी सुंदर Dashboard बनवण्याची संधी आपल्याला देईल.

वाईटपणा

समोर उद्भवलेले प्रश्न सोडवायचेच असतील तर कसेही करून सोडवता येतात. फक्त ते प्रश्न मुळापासून उपटून टाकण्याची प्रबळ इच्छा लागते.
त्यामुळे बऱ्याच वेळा काही मनं दुखावली पण जाऊ शकतात. 
पण कधी कधी व्याधी मुळापासून उपटण्यासाठी औषधाचा कडवटपणा सहन करावा लागतोच की, तसंच असतं हे. 
सगळ्यांनाच आवडतील, सगळ्यांनाच मान्य असतील, सगळ्यांनाच सहन होतील, कुणालाच कसलाच त्रास होणार नाही, असे प्रश्न सोडवण्याचे मार्ग खूप दुर्मिळ असतात.
वाईटपणा घेता येत नाही आणि त्यामुळे समोरचा प्रश्न पण सुटत नाही म्हणून तो प्रश्न सहन करण्यात, त्याचा स्वतःला त्रास करत बसण्यात आणि परिस्थितीला त्यासाठी दोष देत बसण्यात काहीच अर्थ नसतो.
पण बऱ्याच वेळा आपण याच गोष्टी करतो. 
वाईटपणा घेणं टाळतो, कधी घाबरून तर कधी सोयीस्करपणे.
स्वतःच स्वतःवर बंधन घालतो आणि दोष मात्र परिस्थितीला देतो.
यात आपण स्वतःचंच नुकसान करत असतो. 
कधी कधी वर्तमानात वाईटपणा घेतल्याने भविष्यात होणारे मोठे नुकसान टळू शकते.
गरज असते ती निर्भयपणे आणि आत्मविश्वासाने ते पाऊल उचलण्याची.

घडणे - बिघडणे

जेव्हा 'हवंय - नकोय' ची जंत्री गरजेपेक्षा जास्त वाढत जाते
तेव्हा बिघडायला सुरुवात होते.
 
जेव्हा 'मी '- 'माझे' - 'मला' याचा हव्यास वाढतो
तेव्हा बिघडायला सुरुवात होते.
 
जेव्हा भावनिक व्यक्तीनिष्ठतेपेक्षा भौतिक वस्तुनिष्ठता महत्वाची वाटायला लागते
तेव्हा बिघडायला सुरुवात  होते.
 
आणि
 
जेव्हा "मी" चा अहंकार नष्ट होतो
आणि "स्व" चा आत्मविश्वास निर्माण होतो
तेव्हा "घडायला" सुरुवात होते.
 
जेव्हा स्वतःकडे उघड्या डोळ्याने पहायला जमते
आणि "नजरेच्या" जागी "दृष्टी" येते
तेव्हा "घडायला" सुरुवात होते.
 
जेव्हा हव्यासाची जागा ध्यास घेतो
आणि "अर्थ"पूर्ण जीवनाचा खरा "अर्थ" समजू लागतो (pun intended)
तेव्हा घडायला सुरुवात होते.
 
आपण "बिघडायचे" का "आपण बी घडायचे", हे आपले आपण ठरवायला हवे."