पलोमा

पलोमा

जागतिकीकरणाच्या या सुवर्णयुगात अन् वसुधैव कुटुंबकमचा संदेश देणाऱ्या भूमीत जन्माला आलेली तू एका वैश्विक समुदायाचा आपण भाग आहोत याची सदैव जाणीव ठेव.

हा काळ कुठल्याही जात, धर्म, प्रांत याच्या पल्याड जाऊन अखंड मानवजातीच्या दृष्टिकोनातून विचार करणाऱ्यांचा काळ आहे.

तुमचे विचार वैश्विक, तुमची स्वप्ने वैश्विक, तुमच्या कर्तृत्वाच्या संधी वैश्विक, तुमच्या स्पर्धा वैश्विक आणि तुम्हापुढील संकटेही वैश्विकच. या साऱ्या मंथनाचा उद्देश मात्र एकच आणि तो म्हणजे वैश्विक शांततेची स्थापना.

अशा या विश्वशांतीच्या महोत्सवात आमच्याकडून पाठविण्यात येणारी एक शांतिदूत म्हणून तुझं नाव पलोमा, वैश्विक शांतता प्रस्थापित करणारी स्त्री.

वडापाव

आभाळ काळ्याकुट्ट ढगांनी गच्च भरलेले असते.
ढगांचा गडगडाट अवघा आसमंत दणाणून सोडत असतो.
डोळ्यांची पापणी लवते न लवते तोच एखादी विजेची रेघ कर्णकर्कश्श आवाज करत आकाश दुभंगून जाते.

टपटप करत एकेक थेंब जमिनीवर पडू लागतो. मृद्गंधाचा दरवळ मन प्रसन्न करतो.

अस्ताला जाणारा सूर्य त्या काळ्या नभांच्या पडद्याआडूनच जगाचा निरोप घेतो.

बोरकरांचे स्मरण करीत 'सरीवर सरी' येतात अन बघता बघता 'कोसळती धारा' होतात.

चिंब भिजलेले तन आणि मन.

अशा मोहक क्षणी प्रेयसी, पत्नी, सखी याच्या पल्याड जाऊन मनाला ज्या एकाच गोष्टीची आस लागलेली असते त्याला 'वडापाव' असे म्हणतात.

अभिनव शाळेस पत्र

माननीय प्राचार्या,
अभिनव विद्यालय.

आज माझ्या आईच्या (सौ.प्रतिमा काकडे) सेवानिवृत्तीदिनी माझ्या काही भावना व्यक्त करण्याचा एक प्रयत्न म्हणून हे पत्र.

खरंतर आई अन मुलाचं नातं इतकं अनौपचारिक असतं की त्यातल्या एकाने दुसऱ्याबद्दल औपचारिक काही बोलणं तसं अवघडच असतं आणि ते कृत्रीम भासण्याचीच शक्यता असते. आज मला विलक्षण आनंद होतोय की या आईचा मी मुलगा आहे आणि तितकाच आनंद मला याचा देखील होतोय की प्रतिमा टिचरचा मी पाहिला विद्यार्थी आहे.

मला असं वाटतं की जितके नशीबवान आम्ही आहोत, मी आणि सनत, की आम्हाला एक हाडाची मास्तरीण आई म्हणून लाभली, तितकीच नशीबवान ही मुलं आहेत की त्यांना एक उत्तम आई मास्तरीण म्हणून लाभली आणि हा वसा तिला आमच्या आजोबाकडून, तिच्या वडिलांकडून, लाभलेला आहे.

मला प्रामाणिकपणे असं वाटतं की शिक्षक - विद्यार्थ्यांचं नातं हे केवळ शिकणारा आणि शिकवणारा असं मुळीच नसतं. शिक्षण हे, ज्ञानेश्वरांनी म्हटल्याप्रमाणे ये हृदयीचे ते हृदयी घातले, असंच असावं लागतं. जेव्हा हृदयाचा हृदयाशी धागा जुळतो तेव्हाच तिथे उत्तम विचारांची देवाण घेवाण होण्याची आणि ते विचार मनात रुजून त्यातून संस्कार होण्याची शक्यता निर्माण होते. तसे वातावरण तयार करणे ही शिक्षकांची जबाबदारी असते.

मला असं वाटतं की अभिनवच्या सहवासात आई हे वातावरण  या मुलांकरिता तयार करू शकली त्यामुळेच तिच्याशी या मुलांचं चांगलं नातं जुळलं.

बालवाडीतून पहिलीत येणारं मूल हे शिक्षिकेत आपल्या आईला शोधत असतं, त्यासाठी तो comfort zone असतो. कदाचित अशीच आई काही मुलांना माझ्या आईत भेटलेली असेल.

मुळात प्रेमळ स्वभाव, जोडीला शिकवण्याकरिता घेतलेली मेहेनत, पाठ्यपुस्तकाच्या बाहेर जाऊन मुलांना काहीतरी द्यायची असलेली धडपड या सगळ्याचा परिपाक म्हणजे तिला मिळालेलं विद्यार्थ्यांचं,पालकांचं आणि आपणासर्वांचं प्रेम, असं मला वाटतं.

अभिनवने आईला तिच्यातील उपजत गोष्टींना पैलू पाडायची संधी दिली. अनेक प्रयोग करायला, उपक्रम करायला वाव दिला. चाळीशी पंचेचाळिशी नंतर एखाद्या Professional संस्थेत नोकरी सुरू करून तिथे स्थिरावणे हे निश्चितच challenging होते, पण आई अनेक गोष्टी शिकत गेली आणि स्वतःला घडवत गेली.

आईला ही संधी दिल्याबद्दल अभिनवचे मनःपूर्वक आभार. अभिनवच्या माध्यमातून आईला आणि पर्यायाने आम्हाला विविध क्षेत्रातील अनेक माणसांचा जो खजिना मिळाला आहे ती शिदोरी आयुष्यभर आम्ही अभिमानाने जपून ठेवू.

आदर्शच्या सर्व सदस्यांना, अभिनवच्या सर्व शिक्षकांना आणि सर्व विद्यार्थ्यांना उज्ज्वल भविष्याकरिता हार्दिक शुभेच्छा.

कळावे,
हिमांशु काकडे, पुणे.
२८-०४-२०१८

माझा म्हातारा

आयुष्याच्या सुरुवातीपासून मला लाभलेला विद्येचा वटवृक्ष, माझे आजोबा.
२८-२९ वर्ष मला लाभलेलं संपन्न आजोळ. संस्कार आणि वात्सल्यानं ओतप्रोत भरलेलं. असंख्य अविस्मरणीय आठवणींचे हे वैभव मागे ठेवून माझा म्हातारा आता परलोकी मार्गस्थ झालाय.

काय काय मागे ठेवून गेला...
अर्थपूर्ण जगण्याचा ध्यास मागे ठेऊन गेला.
अखंड ज्ञानसाधनेची अभ्यासू वृत्ती ठेऊन गेला.
यशापयशाची तमा न बाळगता एखाद्या ध्येयामागे सर्वस्व झोकून द्यायला लावणारी दुर्दम्य इच्छाशक्ती देऊन गेला.
स्थल-कालानुरूप स्वतःला अद्ययावत ठेवण्याची सवय लावून गेला.
भंकस अंधश्रद्धा अन् भाकड रूढींना छेद देणारा वैज्ञानिक दृष्टिकोन देऊन गेला.
अक्षरओळखीपासून सुरुवात करून वाङ्गमयाचा व्यासंग देऊन साहित्याचे भांडार ठेऊन गेला.
शिक्षणाचे महत्व अन शिक्षकांप्रती कृतज्ञता शिकवून गेला.

माणसं निघून जातात आठवणी ठेऊन, असं आपण म्हणतो, पण मुळात आठवणी निर्माण करणारा सहवास आपण त्यांना द्यायला हवा.
माझ्या आईचा हा द्रष्टेपणा की माझ्या आजोबांचा सहवास तिने मला दिला. कारण सहवासातूनच संस्कार होत असतात. 

थोडे Analytical Thinking

व्यक्तिमत्वाच्या Fact Table ला आवडी-निवडींच्या अनेक Dimensions असाव्यात. वाचन-लेखन, खेळ, संगीत, प्रवास, जोडलेली माणसे त्यांचे आलेले चांगले-वाईट अनुभव, सुख-दुःख, यश-अपयश अशा असंख्य अनुभवांनी, भावनांनी समृद्ध असे जीवनाचे मग एक Data Warehouse तयार होईल. अर्थातच ते De-Normalised असेल. त्यात अनेक गोष्टींच्या पुनरावृत्तीचा Redaundant Data असेलच. पण भूतकाळात डोकावताना हाच सगळा Data Mine करून आपण आपल्या जगण्यातील Patterns समजून घेऊ शकू.
त्याचे एखाद - दूसरे Algorithm कुठेतरी नोंदवून ठेऊ शकू. हे Algorithm म्हणजेच, आपली जीवनशैली. यात आपण काय शिकलो, काय उणीवा राहिल्या, कुठल्या परिस्थितीत आपण कसे वागलो यावर आत्मपरिक्षण करून भविष्यात आपण काय करायला हवे याचा Predictive Analytics report पण आपण करू शकतो. आयुष्याच्या उत्तरार्धात अनुभवांनी संपन्न असे हे Data Warehouse आपण जगलेल्या जीवनाचा आत्मवृत्तरुपी सुंदर Dashboard बनवण्याची संधी आपल्याला देईल.

वाईटपणा

समोर उद्भवलेले प्रश्न सोडवायचेच असतील तर कसेही करून सोडवता येतात. फक्त ते प्रश्न मुळापासून उपटून टाकण्याची प्रबळ इच्छा लागते.
त्यामुळे बऱ्याच वेळा काही मनं दुखावली पण जाऊ शकतात. 
पण कधी कधी व्याधी मुळापासून उपटण्यासाठी औषधाचा कडवटपणा सहन करावा लागतोच की, तसंच असतं हे. 
सगळ्यांनाच आवडतील, सगळ्यांनाच मान्य असतील, सगळ्यांनाच सहन होतील, कुणालाच कसलाच त्रास होणार नाही, असे प्रश्न सोडवण्याचे मार्ग खूप दुर्मिळ असतात.
वाईटपणा घेता येत नाही आणि त्यामुळे समोरचा प्रश्न पण सुटत नाही म्हणून तो प्रश्न सहन करण्यात, त्याचा स्वतःला त्रास करत बसण्यात आणि परिस्थितीला त्यासाठी दोष देत बसण्यात काहीच अर्थ नसतो.
पण बऱ्याच वेळा आपण याच गोष्टी करतो. 
वाईटपणा घेणं टाळतो, कधी घाबरून तर कधी सोयीस्करपणे.
स्वतःच स्वतःवर बंधन घालतो आणि दोष मात्र परिस्थितीला देतो.
यात आपण स्वतःचंच नुकसान करत असतो. 
कधी कधी वर्तमानात वाईटपणा घेतल्याने भविष्यात होणारे मोठे नुकसान टळू शकते.
गरज असते ती निर्भयपणे आणि आत्मविश्वासाने ते पाऊल उचलण्याची.

घडणे - बिघडणे

जेव्हा 'हवंय - नकोय' ची जंत्री गरजेपेक्षा जास्त वाढत जाते
तेव्हा बिघडायला सुरुवात होते.
 
जेव्हा 'मी '- 'माझे' - 'मला' याचा हव्यास वाढतो
तेव्हा बिघडायला सुरुवात होते.
 
जेव्हा भावनिक व्यक्तीनिष्ठतेपेक्षा भौतिक वस्तुनिष्ठता महत्वाची वाटायला लागते
तेव्हा बिघडायला सुरुवात  होते.
 
आणि
 
जेव्हा "मी" चा अहंकार नष्ट होतो
आणि "स्व" चा आत्मविश्वास निर्माण होतो
तेव्हा "घडायला" सुरुवात होते.
 
जेव्हा स्वतःकडे उघड्या डोळ्याने पहायला जमते
आणि "नजरेच्या" जागी "दृष्टी" येते
तेव्हा "घडायला" सुरुवात होते.
 
जेव्हा हव्यासाची जागा ध्यास घेतो
आणि "अर्थ"पूर्ण जीवनाचा खरा "अर्थ" समजू लागतो (pun intended)
तेव्हा घडायला सुरुवात होते.
 
आपण "बिघडायचे" का "आपण बी घडायचे", हे आपले आपण ठरवायला हवे."

कोकणाची खूप आठवण येऊ लागलिये...

कोकणाची खूप आठवण येऊ लागलीये,
समुद्राची गाज साद घालू लागलीये.

मित्रांबरोबर वाडीत मनसोक्त खेळायचंय,
माडावर चढता चढता पुन्हा पडायचंय,
कोपऱ्यातलं जायफळ आता चांगलंच वाढलं असेल,
कोकमाच्या फळांनी पडवी भरली असेल

मागल्या हापूसची गोडी आता अस्वस्थ करू लागलीये
कोकणाची खूप आठवण येऊ लागलीये.

माडांच्या कुशीत वसलेला रामेश्वर
किनाऱ्यावर गणेश मंदिरात आरतीचा गजर
दूरवरच्या त्या डोंगरावर दत्त गुरूंचे स्थान
पायथ्याच्या देवीला अवघ्या गावाचा मान

ऐहिक सुखाच्या विळख्यात भक्ती गुदमरू लागलीये
कोकणाची खूप आठवण येऊ लागलीये.
 

तांदळाचे पापड आणि खमंग कांदेपोहे
आजीच्या हाताला देवाचे देणे
आजोबांबरोबर मासळी बाजारचा प्रवास
मामीच्या हातची सुरमयी झकास
दंगा करून दमल्यावर झोपायला आजीची कुशी
आजोबांच्या पलंगावर पुस्तकांचीच उशी

बालपणीच्या संस्कारांची उजळणी बाकी राहिलीये
कोकणाची खूप आठवण येऊ लागलीये.
 

किनाऱ्यावर फिरताना वेळेला विसरायचंय
अनवाणी पायांना त्या लाटेत भिजवायचंय
परतणाऱ्या पक्ष्यांना दूरपर्यंत न्याहाळायचंय
क्षितिजापल्याड जाणाऱ्या 'त्याला' नजर भरून पहायचंय

हरवलेल्या 'स्व'ला शोधायची ओढ लागलीये
कोकणाची खूप आठवण येऊ लागलीये.
समुद्राची गाज साद घालू लागलीये.

ध्येय

ध्येय काय असावे, ते कसे ठरवावे, कुणी ठरवावे, कधी ठरवावे आणि त्याहून महत्वाचे म्हणजे का ठरवावे हा विचार माझ्या मनात नेहमीच येतो.
   बऱ्याच वेळा मी ऐकतो की माणूस हा सुद्धा इतर प्राण्यांसारखाच एक प्राणी आहे ज्याची जगण्याची सर्वात महत्वाची गरज ही 'Survival' आहे. ह्या 'Survival' साठी माणसाच्या काही मूलभूत गरजा आहेत - अन्न, वस्त्र, निवारा. इतकेच जर आपण इतर प्राणीमात्रांसाराखेच आहोत तर मग त्यांना कुठे असते ध्येय, त्यांना कुठे काही मिळवायची मनिषा असते?
   मानवाला इतर प्राण्यांपासून वेगळे करणारी सगळ्यात महत्वाची गोष्ट म्हणजे मानवाची 'विचार करण्याची क्षमता'. एखाद्या गोष्टीचा सारासार विचार करणे, त्यावर इतरांचे मत तपासणे, त्या गोष्टीच्या भविष्यकालीन परिणामाबद्दल अंदाज बांधणे अन मग एखादी कृती करणे ही प्रक्रिया हे मानवाला मिळालेले वरदानच आहे.

आई

आई कशी आहे?

आई साधी आहे, सामान्य आहे

पिझ्झा पास्ता पेक्षा वरणफळं prefer करणारी आहे

नवरा येईपर्यंत जेवायची थांबणारी आहे.

***

आई तडजोड करणारी आहे, त्यागी आहे

मुलांच्या जडणघडणीसाठी स्वत:च्या आवडीनिवडींना बाजूला सारणारी आहे.

***

आई नाती जोडणारी आहे

अनोळखी गर्दीतून बाहेर पडताना चार जिवाभावाची माणसं जोडणारी आहे.

क्षुल्लक कारणांनी नाती तुटू नयेत, म्हणून तडफडणारी आहे.

***

आई खंबीर आहे

परिस्थितीचा आणि परिणामांचा विचार करून निर्णय घेणारी आहे.

आलेल्या संकटांना धाडसानं सामोरं जाणारी आहे.

अश्रूंना बाजूला सारून, मृत्यूशी झुंज देणाऱ्या नवऱ्याला खंबीर आधार देणारी आहे.

***

आई अपयश सहन करायला शिकवणारी आहे.

कुठे पडलो यापेक्षा कुठे घसरलो याचा विचार करायला लावणारी आहे.

***

आई आता बदलू लागलीये.

TV वरच्या "कुंकू" पायी तव्यावरची पोळी करपू लागलीये.

"Scooty Pep पेक्षा Access किती महाग आहे रे?" असके प्रश्नं आजकाल ऐकू येऊ लागलेत.

***

आमच्या कॉम्पुटर ला पण एक नवा user मिळालाय. 

***

पंचेचाळीशी नंतर नोकरी करू लागलेली आई 

आता professional झालीये.

शाळेतील कोणत्या गोष्टींचा किती विचार करायचा हे तिला बरोबर कळत.

***

एक खरंय,

आई आता थकू लागलीये,

पाठ, मणका, पाय, पोट आलटून पालटून 

तिला तिने आजवर केलेल्या कष्टाची जाणीव करून देत असतात.

***

आमच्यासाठी तिनं खूप केलंय,

आता तिच्यासाठी आम्हाला काहीतरी करायची इच्छा आहे.

पन्नाशी नंतरचं आयुष्य बोनस असतं असं ती म्हणते,

मग हा बोनस तिनं enjoy करावा असं वाटतंय.

***

हिरा कितीही चमकला तरी 

पैलू पडणाऱ्याचे ऋण तो कसा विसरेल?

भविष्यात कितीही मोठे झालो

तरी तुझे आजन्म ऋणाईत, हिमांशु आणि सनत.

मैत्रीण

नेहमी एक विचार यायचा मनात,

आपली पण एखादी मैत्रीण असावी, 
कधी हट्ट करणारी, कधी रुसून बसणारी,
कधी प्रेमळ, कधी एकदम स्पष्ट
कधी अगदी शांत तर कधी मन मोकळ्या गप्पा मारणारी 
पण असावी 'हक्काची'.

मजा यावी,
तिच्याशी बोलायला,
तिला छेडायला,
तिला रुसवायला,
नंतर समजूत घालायला.
चेहऱ्यावर चेष्टा असेल, 
मनात मात्र आदर असेल.
तिच्याबद्दल.

एक मैत्रीण असावी,
स्पष्ट, कठोर पण तितकीच प्रेमळ
ओरडायला लागली की मान खाली जावी, 
नजरेला नजर मिळवायला पण भीती वाटावी.

अशीच एखादी मैत्रीण असावी,
माणूस म्हणून चांगली असणारी

मला पण एक चांगला मित्र बनायची संधी देणारी.

लोक काय म्हणतील?

"लोग मेरे बारे मे क्या सोचते है, अगर ये भी मै ही सोचू, तो फिर लोग क्या सोचेंगे."

कुठेतरी फ्रेम करून कायमचा लावावा असा विचार वाटतोय मला हा. 
हा काय म्हणेल.. तो काय म्हणेल.. ह्याला काय वाटेल त्याला काय वाटेल...
फाट्यावर मारावेत हे असले विचार. 
स्वत:च्या सद्सद्विवेकबुद्धीला जे पटेल ते ध्येय निश्चित करावे आणि त्याच्या दिशेने धावायलाच सुरुवात करावी. 
एकदा का लय गवसली की मग ना पायाला लागणारे खडे जाणवतात.. ना आजुबाजुची कुजबुज ऐकू येते.. ना परिणामांची चिंता जाणवते.. 
प्रत्येक श्वासागणिक जाणवतो तो फक्त आपण आपल्या ध्येयासाठी सर्वस्व देतोय या गोष्टीचा आनंद.
असा आनंद अनुभवणारे लोक नशीबवानच म्हणावे लागतील.

माझी गरीब काव्यप्रतिभा

चार बुधले भरूनि आणितो मादक मदिरेचे 
प्राशन त्याचे अहर्निश हे कार्य नेहमीचे।
ना फिकीर कुणाची मला, अन भय ना कुणाचे 
ना कुणा जाहले धैर्य मजला रोखायचे।।धृ।।

- श्री श्री 'मधु'कर शास्त्री.

Reference : Char Bottle Vodka

माझे विचार.

रोजच्या जीवनात आपण अनेक गोष्टी शिकत असतो, कळत नकळत,  अनेक अनुभव येतात, वेगवेगळ्या गोष्टी वाचनात, पाहण्यात वा ऐकण्यात येतात. ह्या गोष्टी नकळतपणे आपल्या मनावर काहीतरी परिणाम करत असतात.

आपली विचारप्रक्रिया आपल्याला आलेल्या अनुभवातून घडत असते. आपली सद्सद्विवेकबुद्धी समृद्ध होत जाते ती ह्याच विचारप्रक्रियेतून. हीच सद्सद्विवेकबुद्धी आपल्या हातून घडत जाणाऱ्या प्रत्येक कृतीच्या, आपण घेत असलेल्या प्रत्येक निर्णयाच्या मुळाशी असते, असावयास हवी.

माझ्या प्रत्येक कृतीच्या मुळाशी असणाऱ्या विवेकबुद्धीला खतपाणी घालणारे असेच माझे काही विचार.

आरुष

आरुष,

सरत्या वर्षाला निरोप देत

नव्या वर्षाला कवेत घेत

तू जन्म घेतलास.

आरुष,

आरुष म्हणजे पहिला सूर्यकिरण.

अंधाराचे साम्राज्य नष्ट करणारा,

निजलेल्यांना जागृत करणारा,

दु:खाला सुखाची नवी उमेद देणारा,

कळीला फुलाचे वेध लावणारा.

आरुष,

आरुष म्हणजे उर्जेचा एक कण,

प्रकाशाबरोबर अग्निलाही जपणारा,

रानात पडला तर वणवा पेटवणारा,

कुंडात पडला तर यज्ञ भडकवणारा.

आरुष,

आयुष्याला दिशाहीन वणवा नाही,

तर ध्येयपूर्ण यज्ञ बनव.

या यज्ञात आई-वडिलांच्या त्यागाची समिधा असेल,

वडिलधाऱ्यांच्या संस्काराचे पंचामृत असेल,

गुरुजनांच्या शिकवणुकीचे तीर्थ असेल,

आणि शुभं करोतीचा मंत्र असेल.

काही काळाने हा यज्ञ सिद्धीरुपास येईल,

आणि त्या यज्ञीय ज्वालेतून

एक खंबीर, ध्येयनिष्ठ, सुसंस्कृत आणि ज्ञानी व्यक्तिमत्व निर्माण होईल.

त्या व्यक्तिमत्वाची ओळख असेल आरुष आशुतोष भुतकर. 

*****************************************************************************************

{माझ्या मेहुण्याच्या (आशुतोष भुतकर) मुलाच्या बारशाच्या प्रसंगी लिहिलेले.}